Bí đái
Biện chứng đông y: Tà nhiệt ngụ ở hạ tiêu, thận quan không làm
chức nǎng đóng mở, bàng quang khí hóa vô lực.
Cách trị: Ôn dưỡng thiếu hỏa, thǎng thanh, giáng trọc.
Đơn thuốc: Gia vị thông quan hoàn (thang).
Công thức: Tri mẫu 10, Hoàng bá 10g, Nhục quế 10g, Thục phụ phiến
10g, Chỉ xác 10g, Thǎng ma 4,5g. Sắc uống.
Hiệu quả lâm sàng: La XX, 38 tuổi, xã viên. Bệnh nhân viêm phổi,
sốt cao hôn mê, bí đái mà vào viện. Bệnh viện dùng các thuốc kháng sinh
kết hợp với hormon, đồng thời thông đái, đến ngày thứ tư thì hạ sốt,
thần trí tỉnh táo. Tuy khỏi viêm phổi rồi vẫn chưa hết bí đái, dùng thuốc
tây.... nhiều lần không khỏi, cần phải đặt ống thông liền 2 tuần. Vì sức
yếu, nằm lâu, mông bị loét. Sau đó lại châm cứu và đắp ống gạo vào rốn
vẫn không hết bí đái. Cho uống "Gia vị thông quan hoàn". Uống xong
bệnh nhân thấy nhu động ruột tǎng, sau 1 giờ thì tiểu tiện thông lợi.
Bàn luận: "Gia vị thông quan hoàn" bắt nguồn từ bài
"Thông quan hoàn" (còn có tên Tư thận hoàn, trong sách "Lam thất
bí tàng" của Lý Đông Viên. Bài này có 3 vị Tri mẫu, Hoàng bá, Nhục
quế chủ trị nhiệt ở phần huyết của hạ tiêu, bệnh nhân bí tiểu tiện. Lấy
cái khổ hàn của Tri bá mà tả hạ tiêu lại dùng 1 lượng nhỏ Nhục quế để
giúp khí hóa do đó mà đạt được tác dụng thông lợi tiểu tiện. Bài này
tǎng lượng Nhục quế phối ngũ với Phụ tử, nhằm ôn dưỡng thiếu hỏa, lấy
thiếu hỏa để sinh khí. Lại dùng thêm Chỉ xác, Thǎng ma nhằm làm cho thanh
dương thǎng mạnh, trọc âm tụ giáng xuống do đó mà tiểu tiện thông lợi.